Ατοπική δερματίτιδα

Η ατοπική δερματίτιδα (ή έκζεμα) είναι μια χρόνια, κνησμώδης, φλεγμονώδης νόσος του δέρματος που εμφανίζεται κυρίως στην παιδική ηλικία και έχει πορεία με εξάρσεις και υφέσεις. Το ποσοστό εμφάνισής της στο γενικό πληθυσμό κυμαίνεται από 2-5%,  κατά την πρώτη παιδική ηλικία (στο 85% των περιπτώσεων η πρώτη εμφάνιση γίνεται πριν από την ηλικία των 5 ετών). Μόνο σε μικρό ποσοστό (περίπου 15%) η έναρξη της νόσου γίνεται μετά την εφηβεία.

Ατοπική πορεία του νοσήματος στις αλλεργίες

Η ατοπική δερματίτιδα ξεκινάει την «ατοπική πορεία» ή atopic march. Με τον όρο «ατοπική πορεία» εννοούμε την σειρά εμφάνισης των αλλεργικών παθήσεων από τη βρεφική ηλικία μέχρι την εφηβεία και την ενήλικο ζωή: η αρχή γίνεται συνήθως με την ατοπική δερματίτιδα, που ακολουθείται συχνά από κάποια τροφική αλλεργία (σε γάλα, αβγό, σιτηρά, ψάρι, ξηρούς καρπούς κ.α.), ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται αλλεργική ρινίτιδα και αλλεργικό βρογχικό άσθμα.

Στην ατοπική δερματίτιδα,  η κατασκευή του δέρματος είναι ελαττωματική, και ακόμα και «αθώες ουσίες» τα αλλεργιογόνα όπως οι τροφές και οι γύρεις, διέρχονται δια του δέρματος και προκαλούν την εμφάνιση αλλεργίας, που μπορεί να έχει τη μορφή τροφικής αλλεργίας, αλλεργικής ρινίτιδας ή αλλεργικού άσθματος. Από τα παιδιά που θα εμφανίσουν ατοπική δερματίτιδα στα πρώτα 2 χρόνια της ζωής τους, σχεδόν 1 στα 3 θα παρουσιάσει άσθμα αργότερα στη ζωή του.

Αίτια και χαρακτηριστικά ατοπικής δερματίτιδας

Πρωτοεμφανίζεται στην πλειονότητα των περιπτώσεων στα 2 πρώτα χρόνια της ζωής (συνηθέστερα μέχρι την ηλικία των έξι μηνών) με έντονη ξηρότητα του δέρματος, είτε κατά τόπους, είτε συχνότερα σε όλο το σώμα και χαρακτηριστικές δερματικές βλάβες.  Οι βλάβες της ατοπικής δερματίτιδας αποτελούνται από κόκκινο, ερεθισμένο, ελαφρά πρησμένο και πολύ ξηρό δέρμα, το οποίο μπορεί να παρουσιάζει μικρές πληγές και οροροή (δηλαδή να “τρέχει” υγρό). Το εξάνθημα της ατοπικής δερματίτιδας εμφανίζει χαρακτηριστική κατανομή: στην βρεφική και παιδική ηλικία αφορά συνήθως τα μάγουλα του μωρού και του παιδιού, τις καμπτικές επιφάνειες των αγκώνων και γονάτων, το δέρμα πίσω από τα αυτιά, το δέρμα του λαιμού, τους καρπούς και τους αστραγάλους. Σε μεγαλύτερη ηλικία δηλαδή σε εφήβους και ενηλίκους η κατανομή αλλάζει και αφορά συχνότερα (αλλά όχι απόλυτα) τους μηρούς, τους βραχίονες και την πλάτη. Πάντοτε υπάρχει έντονη φαγούρα, που μπορεί να μην επιτρέπει στον ασθενή να κοιμηθεί ή να ξύνεται έντονα ακόμα και στον ύπνο του.

Που οφείλεται η ατοπική δερματίτιδα: Ανατομία δέρματος με ελλείμματα χωρίς προστασία από το εξωτερικό  περιβάλλον

Από πολλές μελέτες έχει συσχετισθεί η εμφάνιση της ατοπικής δερματίτιδας με το γενετικό υπόβαθρο. Για παράδειγμα αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης παρουσιάζουν παιδιά αλλεργικών γονιών ή παιδιά που έχουν μεγαλύτερο αδελφάκι με ατοπική δερματίτιδα. Το δέρμα του ασθενούς με ατοπική δερματίτιδα χαρακτηρίζεται από «ελαττωματική κατασκευή», πράγμα που το καθιστά ευάλωτο σε ερεθιστικούς παράγοντες του περιβάλλοντος (όπως είναι φυσικά και χημικά ερεθιστικά και αλλεργιογόνα). Με τον όρο «ελαττωματική κατασκευή» εννοούμε ότι η επιφανειακή σειρά των κυττάρων του δέρματος (γνωστή ως κερατίνη στιβάδα- stratum corneum) παρουσιάζει “κενά” μεταξύ των κυττάρων της (που τα ονομάζουμε κερατινοκύτταρα). Τα κενά αυτά, που δεν υπάρχουν σε ένα υγιές δέρμα, οφείλονται στην ελαττωματική σύνδεση μεταξύ των κερατινοκυττάρων: αν φανταστούμε μια αναλογία του δέρματός μας με ένα τοίχο, όπου τα τούβλα είναι τα κερατινοκύτταρα και το τσιμέντο η “κόλλα” που τα κρατάει συνδεδεμένα, τότε στην ατοπική δερματίτιδα το συστατικό που πάσχει είναι το τσιμέντο, δηλαδή η “κόλλα” μεταξύ των κερατινοκυττάρων. Μάλιστα έχουν βρεθεί και συγκεκριμένα γονίδια που ευθύνονται για την ελαττωματική “κόλλα”, με σημαντικότερο αλλά όχι μοναδικό, το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για την κατασκευή της ουσίας φιλαγκρίνη.

Ατοπική δερματίτιδα- Εντατική φροντίδα δέρματος

Η ατοπική δερματίτιδα που ελέγχεται με σωστή καθημερινή ενυδατική φροντίδα και με αντιφλεγμονώδη θεραπεία όταν υπάρχει έξαρση, δεν είναι πάθηση επικίνδυνη για τη ζωή του ασθενούς. Μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής λόγω του κνησμού (φαγούρα) και των εξανθημάτων αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι απειλητική για τη ζωή, όπως άλλες μορφές αλλεργίας.

Αν το δέρμα του ασθενούς με ατοπική δερματίτιδα δεν τύχει της κατάλληλης φροντίδας και θεραπείας, γίνεται ευάλωτο σε λοιμώξεις από μικρόβια (κυρίως σταφυλόκοκκο) και ιούς (ιό απλού έρπητα ). Τόσο οι μικροβιακές όσο και οι ιογενείς λοιμώξεις απαιτούν άμεση και επείγουσα εκτίμηση από ειδικό ιατρό για να δοθεί η κατάλληλη θεραπεία, ενώ μπορεί να απαιτηθεί και νοσηλεία στο νοσοκομείο. Το δέρμα του ασθενούς με ατοπική δερματίτιδα, λόγω του μη ακέραιου φραγμού, αποτελεί σημείο εισόδου αλλεργιογόνων, δηλαδή πρωτεϊνών που μπορεί να προκαλέσουν ευαισθητοποίηση και αλλεργία.

Κάθε φορά που μια πρωτεϊνη (π.χ. από ψάρι- δια μέσου των χεριών της μητέρας που καθάρισε ψάρια και μετά αγκάλιασε το παιδί ή π.χ. η γύρη ενός φυτού που κυκλοφορεί με τον αέρα την άνοιξη) έρχεται σε επαφή με το δέρμα του παιδιού με ατοπική δερματίτιδα, εισέρχεται δια μέσου του ελαττωματικού δέρματος, στις κατώτερες στιβάδες της επιδερμίδας, όπου και παραλαμβάνεται από κύτταρα του αμυντικού συστήματος –τα λεγόμενα λεμφοκύτταρα που αναγνωρίζουν την αθώα κατά τα άλλα πρωτεϊνη ως εχθρό του οργανισμού και φτιάχνουν τα αντισώματα για να την καταπολεμήσουν όταν την ξανασυναντήσουν.

Αν η πρωτεϊνη ήταν τροφικής προέλευσης δημιουργείται τροφική αλλεργία στη συγκεκριμένη τροφή, δηλαδή όταν το παιδί δοκιμάσει στο μέλλον τη συγκεκριμένη τροφή σε κάποιο γεύμα του μπορεί να εμφανίσει άμεσα κνίδωση ή αναφυλαξία. Αν η πρωτεϊνη ήταν γύρη ή άλλο αεροαλλεργιογόνο, δημιουργείται στο μέλλον αναπνευστική αλλεργία (αλλεργική ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα και άσθμα).

Πρόγνωση ατοπικής δερματίτιδας

Κατ’ αρχάς η ατοπική δερματίτιδα είναι μια πάθηση που διαρκεί πολλά χρόνια, και έχει εξάρσεις και υφέσεις, δηλαδή ανά διαστήματα επιδεινώνεται. Παράγοντες που προκαλούν την επιδείνωση είναι το κρύο (το χειμώνα συνήθως συμβαίνουν εξάρσεις της νόσου), η σκόνη και η τριβή (π.χ. το ξύσιμο ή τα στενά και μάλλινα ή συνθετικά ρούχα). Ο χειμώνας είναι η εποχή που χρειάζεται πιο εντατική ενυδάτωση, διότι λόγω του κρύου η επιδερμίδα ξηραίνεται ευκολότερα. Το καλοκαίρι, λόγω ζέστης αλλά και συχνότερης επαφής με το υγρό στοιχείο (μπάνια), μπορεί να ελαττωθεί η συχνότητα της ενυδατικής φροντίδας χωρίς να την καταργούμε εντελώς.
Στη  πλειονότητα των παιδιών  η ατοπική δερματίτιδα υποχωρεί σταδιακά μέσα στη δεύτερη δεκαετία της ζωής τους. Στους ενήλικες τα πράγματα είναι διαφορετικά. Είτε η ατοπική δερματίτιδα υπάρχει από την παιδική ηλικία, είτε εμφανίστηκε για πρώτη φορά μετά την εφηβεία, η νόσος είναι πιο επίμονη και μπορεί να υπάρχει εφόρου ζωής.

Γενικές οδηγίες φροντίδας δέρματος στην ατοπική δερματίτιδα

  • Αποφυγή χημικών ερεθιστικών όπως απορρυπαντικά σε σκόνη, μαλακτικά ή λευκαντικά ρούχων.
  • Πλένουμε τα ρούχα με ένα απλό απορρυπαντικό σε υγρή μορφή και χρησιμοποιούμε πρόγραμμα πλύσης με διπλό ξέβγαλμα.
  • Μάλλινα ρούχα ή σκεπάσματα να μην έρχονται σε επαφή με το δέρμα του παιδιού γιατί δρουν ερεθιστικά.
  • Κάνουμε καθημερινό μπάνιο στο παιδί διάρκειας 10-15 λεπτών με εμβάπτιση σε χλιαρό νερό και χωρίς σφουγγάρι- μπορούμε να κάνουμε και 2 μπάνια την ημέρα αν το επιθυμούμε διότι η επαφή με το νερό είναι ευεργετική. Σκουπίζουμε ταμποναριστά και όχι με τριβή της πετσέτας.

Θεραπεία των εξάρσεων της ατοπικής δερματίτιδας

Η έγκαιρη εφαρμογή του σκευάσματος τοπικής κορτιζόνης σε αλοιφή ή κρέμα  θα προκαλέσει την ταχεία επούλωση του δέρματος και θα ελαχιστοποιήσει την βλάβη. Αντίθετα, η καθυστέρηση στην εφαρμογή της κορτιζόνης, θα επιτρέψει την επέκταση της βλάβης καθιστώντας την κορτιζονοθεραπεία αναγκαία για μεγαλύτερο, τελικά, χρόνο. Για την πρόληψη των εξάρσεων,χρησιμοποιούνται ειδικά φάρμακα που ονομάζονται τοπικοί αναστολείς της καλσινευρίνης (είναι και αυτά αντιφλεγμονώδη σαν την κορτιζόνη, αλλά με πιο συγκεκριμένη δράση και ηπιότερες παρενέργειες). Τα αντιισταμινικά φάρμακα έχουν θέση στη θεραπεία ειδικά όταν απαιτείται καταστολή της έντονης φαγούρας.

Σε ακραίες περιπτώσεις, ειδικά σε ενήλικες ασθενείς, μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία με από του στόματος αντιφλεγμονώδη φάρμακα (όπως κορτιζόνη ή κυκλοσπορίνη). Σε προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς, όπου έχει αποδειχθεί ότι η έκθεση σε συγκεκριμένα αλλεργιογόνα προκαλεί έξαρση της ατοπικής δερματίτιδας, μπορεί να απαιτηθεί η αποφυγή αυτών των αλλεργιογόνων (αν πρόκειται για τροφές) ή η ειδική θεραπεία με εμβόλια ανοσοθεραπείας (αν πρόκειται για αεροαλλεργιογόνα).


Ωράριο λειτουργίας

Ιατρείο Κηφισιάς

Αιμοδιάγνωση MED, 210-8075448
Χαριλάου Τρικούπη 197 Κηφισιά 14564

Τρίτη 13:00 με 16:00

Ιατρείο Αθήνας

Doctor's Hospital, 210-8807000
Κεφαλληνίας 26, Αθήνα 11257

Πέμπτη 13:00 με 16:00

Ιατρείο Γλυφάδας

Mediterraneo Hospital, 210-9117000
Ηλείας 8, Γλυφάδα 16675

Κατόπιν ραντεβού

Ιατρείο Αμαρουσίου

210-6100880
Αλαμάνας 3, 15125, Μαρούσι

Καθημερινώς 16:00 με 21:00 εκτός Πέμπτης
Όπισθεν Ιατρικού Κέντρου, στη διασταύρωση της Αττικής Οδού (έξοδος 11) με τη Λ. Κηφισίας

Ιατρείο Αμπελοκήπων

Βιοκλινική Αθηνών, 210-6962600
Γερουλάνου 15, Αθήνα 11524

Πέμπτη 16:00 με 18:00
Πλησίον εξόδου metro Πανόρμου

Πρωινά και Σάββατο πρωί δεχόμαστε επισκέψεις στο Ιατρείο Αμαρουσίου κατόπιν ραντεβού.

Για επείγοντα περιστατικά καλέστε: 6979683589

  • Τηλέφωνο: 210 6100880

  • Κινητό: 6979 683589

  • E-mail: [email info@athensallergy.gr]

Αλλαγή μεγέθους γραμματοσειράς
Αλλαγή Χρώματος
visa mastercard